Adem-i Merkeziyetçi Kentleşme Politikaları ve Bölgesel Kalkınma: Türkiye Deneyimi

Ömer Faruk Tekin

Özet


Küreselleşme dinamiklerinin hemen her alanda gözlemlendiği günümüzde, bazen zıt, bazen aynı yönde ama bir şekilde birbiriyle bağlantılı değişimler yaşanmaktadır. Bu süreçte merkeziyetçi politika ve yapılanmaların belli alanlar dışında, bazı sorunları çözmekte yetersiz kaldığı yönünde yaklaşımlar oluşmaya başlamıştır. Sanayileşmeyle birlikte başlayan göçlerin, kent ve kır nüfusu üzerinde ortaya çıkardığı oransal değişim, sürekli kent lehine gelişme göstermiş, sonunda bu nüfusun belli birkaç noktada yığılması gibi olumsuz sonuçlar doğurmuştur.

Liberal politikaları benimsemiş bazı ülkeler, bu kentleşme sürecinin tabii gelişimine müdahale etmeyi reddetmişler, bir süre sonra bu hızlı kentleşmenin dengeye kavuşacağını kabul etmişlerdir. Ancak, bölgesel ve kentsel dengesizliklere yol açan ve belli merkezlerle sınırlı bu hızlı kentleşme, birçok ülkeyi çeşitli önlemler almaya, bununla mücadele etmek amacıyla yeni politikalar oluşturmaya itmiştir. Öncelikle bunun temel sebebi olan göçleri durdurmak, kırsal nüfusu köyde ve memleketinde tutmak ve hatta göç edenleri geri getirmek amacıyla, kırsal bölgelerin hayat şartlarını iyileştirerek, yeni imkânlar oluşturacak çalışmalar yapılmıştır. Bazı ülkeler, nüfusu birkaç büyük kent merkezine yönlendirmekten, bütün ülkenin gelişmesini sağlayıcı faydalar ve beklentiler içine girmişlerdir. Bu, sonuçta birtakım sosyal ve kültürel problemlere yol açmıştır. Bazı ülkeler ise, bu sosyal, kültürel ve ekonomik sorunları ortadan kaldırmak için, nüfusun ve kentleşmenin belli birkaç merkeze yönelmesini engelleyerek, bunun bütün ülkeye dengeli bir şekilde yayılmasını hedefleyen, bölgesel dengesizlikleri ortadan kaldıracak, adem-i merkeziyetçi kentleşme politikalarına başvurmuşlardır.

Bu çalışmada, öncelikle kentleşme ve bölgesel kalkınma kavramlarına değinilecektir.  Düşünürler tarafından geliştirilen ve değişik ülkelerde uygulanmaya çalışılan kentleşme politikaları anlatılacaktır. Başta yatırım politikaları olmak üzere, değişik politikalardan faydalanarak bölgesel gelişmeyi sağlayan, bölgeler arasındaki dengesizlikleri ortadan kaldırmaya yönelik stratejiler belirtilecektir. Daha sonra kentleşme ve bölgesel kalkınmada adem-i merkeziyet düşüncesi üzerinde durulacaktır. Son bölümde ise, Türkiye’de denenmiş ve denenmekte olan adem-i merkeziyetçi kentleşme ve bölgesel kalkınma politikaları incelenecektir.


Anahtar Kelimeler


Desantralizasyon, Kentleşme, Bölgesel Kalkınma, Adem-i Merkeziyetçi Kentleşme, Bölgesel Dengesizlikler, Türkiye Örneği

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Akiş, Elife (2011), “Küreselleşme Sürecinde Bölgesel Kalkınma Yaklaşımındaki Gelişmeler ve Bölgesel Kalkınma Ajansları”, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Konferansları Dergisi, Sayı: 44, 237-256, İstanbul.

Bağlı, M. Selim (2009), "Kalkınma Ajansları", (Ed.: V. K. Bilgiç), Değişik Yönleriyle Yerelleşme, 201-232, Seçkin Yayıncılık, Ankara.

Bulut, Yakup (2002), "Bölgesel Planlama ve Kalkınma Projesi Olarak GAP ve Yönetimi", (Ed.: B. Parlak & H. Özgür), Avrupa Birliği ile Bütünleşme Sürecinde Türkiye’de Yerel Yönetimler, 253-284, Alfa Yayınları, İstanbul.

Çukurçayır, M. Akif (2010), “Bölge Kalkınması ve Bölgesel Yönetişim”, (Ed.: M.A. Çukurçayır & H.T. Eroğlu & H.E. Uğuz), Yönetişim, Kuram, Boyutlar, Uygulama, 617-643, Çizgi Kitabevi, Konya.

DPT (2000a), Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (2001-2005), Ankara.

DPT (2000b), Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (2001-2005), Bölgesel Gelişme Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara.

DPT (2006), Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013), Bölgesel Gelişme Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara.

Erkan, Rüstem (2010), Kentleşme ve Sosyal Değişme (3. Baskı), Bilimadamı Yayınları, Ankara.

Eryılmaz, Bilal (1995), "Küreselleşen Dünyada Yerel Yönetimlerin Yeri", Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 2, 89-92, TODAİE, Ankara.

Genç, F. Neval (2008), "Türkiye'de Kentsel Dönüşüm: Mevzuat ve Uygulamaların Genel Görünümü", Yönetim ve Ekonomi, Cilt: 15, Sayı: 1, 115-130, Manisa.

Görmez, Kemal ve Eroğlu, H. Tuğba (2013), "Köycülükten Toplum Kalkınmasına, Köykentlerden Kalkınma Ajanslarına Yerel Kalkınma Serencamımız: Bir Zihniyet Analizi", (Ed.: M. Ökmen & G. Şeker, & F. Yaman), Küreselleşme - Yerelleşme Sarmalında Kalkınma Ajansları - Yapılar, Sorunlar ve Çözüm Arayışları -, 9-19, Orion Kitabevi, Ankara.

Gül, Hüseyin ve Özgür, Hüseyin (2004), “Adem-i Merkeziyetçilik ve Merkezi Yönetim – Yerel Yönetim İlişkileri”, (Ed.: M. Acar & H. Özgür), Çağdaş Kamu Yönetimi II: Konular, Kuramlar, Kavramlar, 161-204, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.

Hartavi, Muhammet (2009), "Kırsal Altyapı Politikaları, KÖYDES ve BELDES Projeleri", (Ed.: V. K. Bilgiç), Değişik Yönleriyle Yerelleşme, 233-249, Seçkin Yayıncılık, Ankara.

Ildırar, Mustafa (2004), Bölgesel Kalkınma ve Gelişme Stratejileri (1. Baskı), Nobel Yayıncılık, Ankara.

Keleş, Ruşen (2010), Kentleşme Politikası (11. Baskı), İmge Kitabevi, Ankara.

Ökmen, Mustafa (2005), “Küresel Sistem, Demokratikleşme – Yerelleşme Dinamikleri ve Yerel Demokrasi”, (Ed.: K. Görmez), Küreselleşme ve Yerelleşme, 21-66, Odak Yayınevi, Ankara.

Övgün, Barış (2013), "Geleneksel Bölgecilikten Yeni Bölgeciliğe Bir Uygulama Aracı Olarak Kalkınma Ajansları", (Ed.: M. Ökmen & G. Şeker, & F. Yaman), Küreselleşme - Yerelleşme Sarmalında Kalkınma Ajansları - Yapılar, Sorunlar ve Çözüm Arayışları, 43-61, Orion Kitabevi, Ankara.

Parlak, Bekir (2011), Kamu Yönetimi Sözlüğü, MKM Yayıncılık, Bursa.

Tekeli, İlhan (2008), Türkiye’de Bölgesel Eşitsizlik ve Bölgesel Planlama Yazıları, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.

Yetgin, Feyzullah (2007), “Avrupa Birliği ve Türkiye Konut Politikaları Üzerine Bir İnceleme”, Marmara Üniversitesi, İİBF Dergisi, Cilt: 23, Sayı: 2, İstanbul.

http://www.kalkinma.gov.tr/DocObjects/Download/10424/Tan%C4%B1m.pdf, Erişim Tarihi: 27.05.2013.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.