Osmanlı’da Eğitimin Modernleşme Hareketleri: Dönemin Çocuk Mecmualarında Eğlence ve Eğitim Yaklaşımları(1869-1922)

İsmail Köse

Özet


Eğlendirerek öğretmek ve eğitmek, çocuklara yönelik neşriyatın temel amaçlarından biridir. Eğlence kültürünün eğitimle örtüşebilmesi ancak çocuk düşünce yapısının derinlemesine analiziyle mümkün olabilecek bir kavramdır. Tanzimat sonrası modernleşmesi ekseninde eğitim alanında önemli yenilikler uygulamaya konulmuş zikredilen doğrultudaki faaliyetler içerisindeçocuk neşriyatı da kendisine yer bulmuştur. Uzun süreli yayınların yokluğuna rağmen 1869-1922 yılları arasındaki 53 yıllık dönemde çocuklara yönelik, büyük kısmı çocukların ilgisine yoğunlaşarak eğlendirirken eğitme odaklı bir yaklaşım benimseyen40 mecmua tespit edilmiştir.

Bu çalışmada, Osmanlı eğitiminin modernleşme sürecinde 15 Sayı yayında kalmayı başarabilmiş ya da çağdaşları arasında ayrıt edici yayın politikasına sahipçocuk mecmuaları seçilerek, bu mecmualar üzerinden dönemin çocuklara yönelik eğitim, ilgi odağı ve eğlence kültürünün irdelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, süreli yayınların eğitim ve eğlence kültürü, medya iletişim metotları, müfredat, eğlence ve çocuk eğitimidikkate alınarak ilgililiteratürtaraması yapılmış, çocuklara yönelik Osmanlıca gazetelerin orijinal nüshaları incelenerek bir yargı oluşturulması hedeflenmiştir. Çalışmanın temel amacı, dönemin çocuk mecmualarındaki eğitim ve eğlence kültürü motifleriniortaya çıkartırken, eğlendirme ile eğitme arasındaki karşılıklı etkileşimi tespit etmektir. Osmanlı modernleşmesinde eğitime ve çocuklara hitap eden neşriyata yönelik ilk faaliyetler 1869 yılı gibi dönemin dinamikleri içerisindeoldukça geç bir tarihte, Tanzimat’tan 30 yıl sonra başlayabilmiştir. Bahse konu realite göz önünde bulundurularak çalışmada, çocuklara yönelik neşriyatın dönemin siyasi gelişmeleri, Osmanlıcılık politikaları ve eğitimde yenilik faaliyetlerinin ekseninde şekillenmesi analiz edilmiş, analizlerde kitle iletişim araçlarının son dönemde kaydettiği ilerlemenin sağladığı olanaklardan yararlanılmıştır.


Anahtar Kelimeler


Çocuk, Çocuk mecmuaları, Neşriyat, , Eğlence, Eğitim, Tanzimat

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Telif Eserler

Ahmet Midhat Efendi, Denizci Hasan, Bedir Yayınevi, İstanbul, b.t.y.

Balcı, Ahmet,“Çocuklara Kıraat Dergisi”, Bilig, Kış 2014, S. 68. s. 319-349.

__________, “Bir Okuma Materyali Olarak Çocuk Dergileri ve ‘Çocuklara’ Rehber”, TÜBAR, XIII, 2003 Bahar. s. 25-42.

Bayram, Yavuz, “Türk Edebiyatı’nın İlk Çocuk Dergisi: Mümeyyiz (1869-1870)”, Hece, S. 104-105, Ankara, 2005.

Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma Tarihi, Yayına Hazırlayan Ahmet Kuyaş, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2002.

Bilici, İbrahim E.,Medya Okuryazarlığı Eğitimi, Nobel Yayıncılık, İstanbul, 2014.

Deniz, Fatma Banu, İkinci Meşrutiyet Dönemi Sürekli Çocuk Yayınlarında Dini Motifler, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi SBE, 2010.

Kara, İsmail, Birinci, Ali, Bir Eğitim Tasavvuru Olarak Mahalle/Sıbyan Mektepleri, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2005.

Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, Islahat Fermanı Devri (1861-1876), C. VII, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2003.

Kerimoğlu, Hasan Taner, “II. Meşrutiyet’in İlk Yıllarında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Eğitim Politikası ve Rumlar”, Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, S. 22, 2007. s. 133-143.

Koçer, Hasan Ali, Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi (1773-1923), Milli Eğitim Bakanlığı Yayını, Ankara, 1992.

Kür, İsmet, Türkiye’de Süreli Çocuk Yayınları, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara, 1991.

Mango, Andrew, “The Young Turks”, MiddleEasternStudies, S. 8, No 1, Haziran 1972. s. 107-117.

McGuire, Carson, Smith, Sidney B., “Child Development in PeriodicalLiterature”, Child Development, S. 19, No 1/2, Mart-Haziran, 1948. s. 112-124.

Okay, Cüneyd, Eski Harfli Çocuk Dergileri, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 1999.

Ortaylı, İlber, İkinci Abdülhamit Döneminde Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayını, Ankara, 1981.

Özdemir, Hakan, “Osmanlı İdaresinin Ermeni Okullarına Yaklaşımı (1878-1900”, Tarih Okulu,S. 13.Sonbahar-Kış, 2012, s. 115-148.

Semiz, Yaşar, “İttihat Terakki Cemiyeti ve Türkçülük Politikası”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 35, Bahar 2014.

Somel, Selçuk Akşin, Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi (1839-1908), İletişim Yayınları, İstanbul, 2010.

Tekeli, İlhan, İlkin, Selim, Osmanlı İmparatorluğu’nda Eğitim ve Bilgi Üretim Sisteminin Oluşumu ve Dönüşümü, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1993.

Ungan, Suat, Yiğit, Fadime, “Geçmişten Günümüze Türkiye’de Süreli Çocuk Yayınları”, Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, S. 10, 2014. s. 184-198. s. 217-244.

Uyanık, Ercan, “II. Meşrutiyet Dönemi’nde Toplumsal Mühendislik Aracı Olarak Eğitim: İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Eğitim Politikaları (1908-1918)”. Amme İdaresi Dergisi, C. 42, S. 2, Haziran 2009. s. 67-88.

Verne, Jules Onbeş Yaşında Bir Kaptan, Çev. Ferid Namık Hansoy, 3. Baskı, İnkılâp ve Aka Yayınları, İstanbul, 1981.

Çocuk Süreli Yayınları

Arkadaş,İmtiyaz Sahibi ve Muharriri: Şemsi [Efendi], Babıali Caddesi 28 Numaralı (Kırkanbar) Matbaası, İstanbul, 1876-1877.

Bahçe, İmtiyaz Sahibi: Kemal Efendi, Mektebi Sanayi-i Şahane Matbaası, İstanbul, 1880-1881.

Baptist Missionary Magazine, “The World Field”, 1875, 55: 4, Amerika BirleşikDevletleri, 1875.

Bizim Mecmau, Mesul Müdürü: Hulusi [Efendi], Evkaf Matbaası, İstanbul, 1922-1927.Çocuk Bahçesi, Hamidiye-i Sanayi Mektebi Matbaası, Selanik, 1905.

Çocuk Dünyası, Müdürü: Tevfik Nureddin, Babıali Caddesi 77 Numara Türk Yurdu Kütüphanesi, Matbaayı Kadir, İstanbul, 1913-1918.

Çocuk Yurdu, Mesul Müdürü: Derviş Kaptanuzade Mehmet Nevzat, Babıali Caddesinde Kütüphaneyi Milli, Zerafet Matbaası, İstanbul, 1913.

Çocuklara Arkadaş, Muharriri: Mehmet Şemseddin, Babıali Caddesi, Mehran Matbaası, İstanbul, 1910.

Çocuklara Kıraat, Müverrihi: Mehmet Ziya, Çıkıkçılar Yokuşu Ağabeyan Hanı, İstanbul, 1881-1882.

Çocuklara Mahsus Gazete, İmtiyaz Sahibi: İbni Hakkı Tahir, Sirkeci Tramvay Caddesi, Mahmut Bey Matbaası, İstanbul, 1896-1908.

Çocuklara Rehber, İmtiyaz Sahibi: Ahmet Mithat, Osmanlı Asrı Matbaası Şirketi, Selanik, 1897-1901.

Çocuklara Talim, Muhrriri: Mehmet Şemseddin, Babıali Caddesi Numara 52, Şirketi Mertebiye Matbaası, İstanbul, 1887-1888.

Etfâl, İmtiyaz Sahibi: Şemsi [Efendi], Babıali Caddesi 6 Numara, İstanbul, 1875.

Etfâl, İmtiyaz Sahibi: Şemsi [Efendi], Zaptiye Caddesinde 63 Numara Nişan Berberyan Matbaası, İstanbul, 1886.

Hür Çocuk, Muharriri: Avanzade Mehmet Süleyman, Babıali Caddesi Cemiyet Kütüphanesi, İstanbul, 1918.

Lane, Babıali Caddesi Reşit Efendi Hanı, İstanbul, 1919-1920.

Mekteblilere Arkadaş, Mesul Müdürü: Mehmet Faik, Çağaloğlu Sokağı, Ruşen Matbaası, İstanbul, 1910.

Mümeyyiz, Camlıhan Matbaası, İstanbul, 1869-1870.

Sadâkat, Babıali Caddesi 24 Numara, İstanbul, 1875. Türk Yavrusu, Müdürü: Gündüz Alp, Babıali Caddesi İkdam Sırasında Türk Kitaphanesi, İstanbul, 1913.

İnternet Siteleri

Periodicals of Hakkı Tarık Us Collection

http://www.tufs.ac.jp/common/fs/asw/tur/htu/list1.html [10/07/2015]

Çocuk Dergileri

http://e-bulten.library.atilim.edu.tr/sayilar/2013-06/okuma.html [13/07/2015].


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.